محراب ميان فرو رفتگی قوس دار است که در وسط دیوار سمت قبله در نظر گرفته مى شود، محراب در لغت به معنای بالای خانه، صدر مجلس، جای ایستادن پیش نماز، نشانه‌ی قبله يا جهت مكه است. بر هر مسلمان حتمی است که در اجرای مراسم دینی و عبادات این جهت گیری را به جا آورد. محراب چه بسا حکم زنده نگه داشتن خاطره‌ی مکانی را دارد که پیامبر بزرگ اسلام (ﷺ) در آن جا به پیش نمازى می‌پرداختند.

محراب، جایی است که بیشترین نگاه نمازگزار به آن است، اما با کمال تأسف در فرهنگ ما محراب جای نقاشی و میناتوری گل و بته است؛ گلکاری و نقاشی داخل محراب حواس نماز گزار را به سوی خود می کشاند؛ بنابر فرموده های اسلامی در برابر خداوند ایستادن و مواظب قلب و ذهن خود بودن اصل راز و نیاز با آفریدگار یکتاست، به جای نقش و نگارهای متنوع داخل محراب بهتر است که رنگ سفید و یا کاملأ سبز باشد. رنگ سفید انسان‌ها را به پاکی و تمییزی وامیدارد و رنگ سبز  آرامش بخش است که نماز گزار را راحت می سازد تا حضوری عبادت کنند.

مِحراب باید خلوت باشد

     واقعاً تعجب آور است که کتاب خانهء مسجد را در مقر محراب می سازند، کدام کتاب خانه تمیز و منظم بوده است که کتاب خانه در  کنار محراب تمیز بماند!؟ نمازگزار باید در هنگام اداء كاملأ حواسش به این باشد که فلان کتاب در آن‌جا نامنظم قرار داده شده و یا فلان قرآن جلدش پاره شده و دها فكر ديگر... مساجد زیادی است که به خاطر کتاب خانه نامنظم، کل زیبایی محراب آن تحت تأثر قرار گرفته است، حالانکه وجود کتاب خانه در مساجد حتمی است.

     اولین محراب در سال ۲۴ هجری و دومین محراب در سال ۵۳ هجری، زمان عمر بن عاص، در مسجد النبی ساخته شد. محراب مقعر در سال ۷۰۷ میلادی وارد معماری اسلامی شد كه در زمان، عمر بن عبدالعزیز، بنّایان قبطی مصری را به منظور بازسازی مسجد النبی به مدینه فرا خوانده بودند که این بنّایان طاقچه و دیوار فرورفته‌ای را که در کلیساهای قبطی کار کرده بودند در دیوار قبله نیز ایجاد کردند. در مجموع محراب در بناهای مختلف (مانند مساجد و مدارس و آرام گاه‌ها) ساخت می گردند.

مقاصد محراب

  • مشخص کردن قبله و تعیین جهت نماز؛
  • عطف توجه به خداوند در لفافه‌ی عطف توجه به خانه‌ی خدا.
  • مشخص کردن جایگاه پیش نماز در مسجد؛ تا هر روز برای پیدا کردن حد وسط مسجد به جست و جو پرداخته نشود؛
  • مکانی برای شناخت پیش نماز؛
  • نیایشگران، محراب را همچون دروازه‌ای به سوی عالم بالا می‌نگرند، بنابراین به هنگام نماز و دعاء عروج روحانی آن ها به سوی خداوند توانا مؤثر است.

به تعداد نمازگزاران دقت شود:

     متأسفانه بسیاری از معماران تصور کرده‌اند که مسجد مملو از نمازگزار خواهد شد! بنابراین محراب را جایی لازم داشته‌اند که هیچ وقت از آن استفاده نمی‌شود، چون مجبورند همه صف ها یک رقم شوند، همیشه جاى نماز پیش نماز را از داخل محراب عقب مى آورند، در حالی که می‌شد محل محراب را طوری تنظیم کرد تا پیش نماز به همه گی قابل دید می بودند.