نویسنده: انجنیر ضیاء احدی
در عصر نوین پژوهشگران معماری بهترین مواد پلستر اقتصادی و بهداشتی را دریافته و کاربرد آن را در ساختمان های امروزى تجویز نموده اند. پلستر گچ - خاک اقتصادی، زودجوش و کار آسان بوده كه برخلاف پلستر سمنت تا سخت شدن که کمتر از هفت روز آبدهی می گردد، زحمت آن زیاد است، مصرف ریگ، سمنت و آب خیلی ها گران بها محاسبه مى گردد. اما پلستر گچ - خاک اقتصادی کم مصرف و اصلأ پس از پلستر ديگر به آب نياز نمى باشد.
سمنت از ديدگاه بهداشتی همیشه از خود مواد و ذرات کیمیاوی و غیر بهداشتی را در داخل اماکن پخش می کند که برای سیستم تنفسی تخريش كننده بوده و حتی سبب التهابی شدن جگر می گردد. اما خاک که یک ماده طبیعی است برای تندرستی بهتر بوده و نسبت به سمنت آسيب جانبى ندارد. اندوده خاک رس و گچ هنگام خمیر نمودن یکسان و مساوی در نظر گرفته مى شود و پیش از آمیختن باید هر دو ماده غربال گردد.
معماری می افزاید که دیوار ها و سطوح عمودی می تواند به خوبی پلستر شود اما سقف ها را می توان از پلستر سمنت انجام داد، روی سقف ها را معمولأ گچ - خاک نمی کنند و حتی اگر از لحاظ مصالحه به صرفه باشد از لحاظ نیروی انسانی طاقت فرسا است.
پلستر گچ - خاک از رطوبت، گرما و سرما اماکن پیش گیری نموده و برای بهداشتی و تندرستی خیلی ها سودمند است. پژوهشگران معمارى دریافتند كه رویه کاری اماکن از جنس خاک ساخته می شوند نسبت به اماکن که از مواد ترکیبی کیمیاوی و صنعتی ساخت می گردند بى آسيب و بهداشتى ترند و آنانيكه در آن زندگی می کنند خیلی ها باحال، فعال و بشاشند و اما آنانیکه در زیر اماكن که رویه کاری شان از جنس مواد کیمیاوی و ترکیبی صنعتی است زندگی دارند، برخلاف دارای دلهرگی، سستی، تنبلی و حتی گوارش خوراکی بد می باشند. بنابران معماران معاصر پلستر گچ - خاک را در تعمیرات مدنى به ويژه ساختمان هاى رهایشی توصیه می دارند كه افزون بر اقتصادی بودن فضای صحی، مناسب و شایسته زندگی را فراهم می نمایند. یکی از دلایل اقتصادی بودن این پلستر مصرف خاک می باشد که نسبت به دیگر مواد ساختمانی خیلی ها ارزان است. به هر اندازه که تناسب مخلوط گچ و خاک کاهش و افزایش یابد به همان اندازه در تندگیری و کندی گیری آن تفاوت به میان می آید، یعنی اگر گچ کم آمیخته شود سبب کندگیری پلستر می شود و مدت زیاد به سخت شدن آن نیاز است.
خاک رس از جهت ابعاد دانه بندی بزرگترین اندازه دانه های رس در طبقه بندی گوناگون مقادیری نا همسان دارد. برخی از پژوهشگران ذرات ریز دو میکرون را رس تعریف می کنند، خاک رس همچنین به عمل اکسیژن رسانی به سلول ها کمک کرده و دارای اثرات قلیایی مى باشد.
دلایل كاربرد مصالحه گچ - خاک در ساختمان ها طوریست که دیوار ها برای لوله های تأسیساتی شیار زده می شوند از هم پاشیده نشوند و بیش از حد نیاز، تخریب نگردند و همچنان برای اندود کردن دیوار و آماده کردن آن ها برای رویه سفید نهایی نياز نیست که تمامأ از گچ استفاده شود و چون خاک ارزش پایین تری از گچ دارد، گچ و خاک را با هم مخلوط کرده و استفاده می کنند. معماری می افزاید که با هر خریطه گچ چهل کیلویی برای لایه گچ و خاک تقریبا ٢.٨ متر مربع سطح را می توان پلستر كارى کرد.
ساختن اندود گچ و خاک:
در آغاز همه خاک رس و گچ را غربال و باهم خوب آمیخته شود و سپس با آب خمیر گردد، اگر آب آن زیاد شود خاصیت چسپش گچ از بین می رود، خوب است که آب به پیمانه خمیره شدن ريخته شود. در هنگام ساخت مصالحه تقریبأ در حدود ۱۵ تا ۲۰ درجه گرمتر از محیط کارگاه می شود، بنابر این از لحاظ تيؤری می توان آن را در دماهای زیر صفر نیز مصرف کرد مگر عملأ در کارگاه باید از این کار خودداری کرده و مصالحه گچ را در دماهای کمتر از ۵ یا ۶ درجه بالای صفر مصرف كرد.
با کمال مَسرَت و افتخار؛